Predavanje, Prikazivanje filma
Priča o filmovima nuklearnog sudnjeg dana
Predavač: Jovan Ristić
Ilustracija: film Niti (Threads) u režiji Mika Džeksona (1984)
O filmovima nuklearnog sudnjeg dana na Istrakonu će govoriti Jovan Ristić, novinar agencije Beta i direktor Festivala srpskog filma fantastike, koji je slično predavanje, takođe naslovljeno “Pepeo nuklearne vatre”, premijerno održao u Domu omladine Beograda, u januaru 2008. godine.
Predavanje “Pepeo nuklearne vatre” biće praćeno insertima iz ključnih ostvarenja na temu nuklearnog holokausta: Na plaži (1959), Dr. Strejndžlav ili kako sam prestao da brinem i zavoleo bombu (1964), Ratna igra (1965), Dan posle (1983), Testament (1983), i Čudesna milja (1989). Na kraju predavanja u celosti će biti prikazane Niti Mika Džeksona (1984), po mnogima ultimativni film o nuklearnom ratu i njegovim posledicama. Film je titlovan na hrvatski jezik.
U doba Hladnog rata, rivalske supersile, Sjedinjene Američke Države i Sovjetski Savez, razvijale su strategije “organičenog nuklearnog rata” kao realistične i prihvatljive opcije. Opasnost od atomskog holokausta nekoliko puta je visila nad civilizacijom kao Damoklov mač, a tokom osamdesetih godina prošlog veka naročitu napetost izazvala je odluka SAD i SSSR da po Evropi razmeste nuklearne rakete srednjeg dometa “peršing 2” odnosno SS-20. Antiratnih protesta bilo je na sve strane, a pojavio se i niz igranih filmova koji su razmatrali šta bi se desilo sa čovečanstvom ako bi neko pritisnuo famozno “crveno dugme”.
Na užas ratnih stratega u taborima supersila, ti filmovi su ukazivali da u nuklearnom ratu ne može biti pobednika, i da bi ograničeno atomsko vojevanje imalo, na globalnom nivou, praktično iste posledice kao totalan A-sukob. Došlo bi do sumraka civilizacije, uz perspektivu njenog potpunog uništenja, pri čemu bi preživeli zavideli mrtvima. Televizijska ostvarenja Dan posle (The Day After) Nikolasa Mejera (ABC-SAD, 1983) i Niti (Threads) Mika Džeksona (BBC-Velika Britanija, 1984) donela su nuklearnu stravu i užas u svaku kuću, iniciravši seriju žučnih debata koje su, na posletku, ohladile glave vojnih stratega u Vašingtonu i Moskvi. U međuvremenu, na čelo Sovjetskog Saveza došao je Mihail Gorbačov, ta supersila se raspala, i pretnja od atomskog armagedona se, naizgled, preselila u prošlost, kao relikt Hladnog rata. Ali, nuklearni arsenali Rusije i SAD i dalje postoje, i ma koliko redukovani, kadri su da unište čovečanstvo – po nekoliko puta.
U međuvremenu, proširio se krug zemalja koje poseduju atomsko oružje, ili makar tehnologiju i sirovine za njegovu proizvodnju. Tu su i razne terorističke grupe koje nastoje da ga se domognu. Dakle, nuklearna pretnja postoji i u 21. veku, nije ništa manje opasna, samo je dobila novi oblik. Filmovi i TV serije sa motivom atomskog rata ponovo se snimaju, a zbog krize oko Severne Koreje i Irana, časovnik sudnjeg dana u Londonu je 2008. godine pomeren za dva časa unapred – prvi put od završetka Hladnog rata, a zbog nedavnih pretnji Pjongjanga Južnoj Koreji da će na Seul biti bačena atomska bomba – priča o nuklearnoj kataklizmi ponovo je jezivo aktuelna.
NITI (Threads)
Režija: Mik Džekson (Mick Jackson)
Scenario: Beri Hajns (Barry Hines)
U glavnim ulogama: Karen Miger (Karen Meagher) i Ris Dinsdejl (Reece Dinsdale)
Proizvodnja: Velika Britanija, 1984.
Produkcija: BBC
Niti Mika Džeksona nastale su u produkciji britanskog BBC-ja, godinu dana pošto je snimljen Dan posle Nikolasa Mejera (SAD, 1983). Dok Dan posle važi za najpoznatiji film o posledicama atomskog rata, Niti važe za najozbiljniji i najrealističniji koji je snimljen na tu temu, i pokazuju, bez ublažavanja, šta bi se deilo kada bi nuklearna vatra sagorela sve tanane spone koje čovekov život čine uređenim i prijatnim, a njegovo društvo civilizovanim.
Za razliku Mejera, čiji je Dan posle melodramatičan i ušminkan, Džekson se opredelio za nerazblaženo prikazivanje atomskog rata, oslanjajući se na hladan, dokumentaristički pristup i naučne činjenice koje je, pored ostalih, dobijao od Karla Sagana, vojnih stručnjaka, sociologa…
Niti su prvi film koji je na realističan način prikazao raspad civilnog društva i sistema civilne odbrane u okolnostima atomskog rata, i prvi koji je pokazao, u skladu sa naučnim istraživanjima, da će preživeli ponajviše stradati od jednogodišnje nuklearne zime, a ne samo od radijacije.
Niti su beskompromisne u prikazivanju strave i užasa nuklearnog rata, i može se bez ostatka reći da Holivud ovde ne stanuje. Doduše, pokazuje se da će čovečanstvo preživeti, ali se postavlja i pitanje: Ima li ikakvog smisla da se tako nešto preživi?
Radnja Niti je smeštena u grad Šefild, jedan od industrijskih centara Velike Britanije, koji je okružen NATO bazama i drugim strateškim objektima.
Priča počinje dve nedelje pred nuklearni holokaust, labavo prateći sudbine dvoje mladih ljudi i njihovih porodica u svetu koji se pretvara u pakao. Završava se trinaest godina kasnije, u Britaniji koja se vratila u srednjevekovni mrak i neznanje, sa desetostruko redukovanom populacijom, predindustrijskim nivoom razvoja, sa divljaštvom, apatijom, glađu, boleštinama, psihofizičkim posledicama radijacije, uz zagađenje koje će trajati vekovima, možda i milenijumima.
Niti su dobile nekoliko BAFTA nagrada i stekle kultni status (videti komentare na http://www.amazon.co.uk/Threads-Karen-Meagher/dp/B0009S9LNK).
Scenario je napisao Beri Hajns (Barry Hines), a režiser Mik Džekson je kasnije otišao u Holivud, i tamo snimio filmove Telohranitelj (The Bodyguard, 1992) i Priča iz L.A. (L.A. Story, 1991).
Džekson je takođe snimio zašećereni film katastrofe Vulkan koji zastrašujućim Nitima nije ni prineti, kao što mu nije prineti nijedan film nuklearnog sudnjeg dana koji je snimljen u SAD.
Niti traju 113 minuta. Nikada nisu prikazane u jugoslovenskim niti u hrvatskim bioskopima.
Za potrebe predavanja “Pepeo nuklearne vatre”, originalno održanog u Beogradu u januaru 2008. godine, film je preveden na srpski, a na Istrakonu se može pogledati na hrvatskom jeziku.
Murva
Nema komentara